Onbekend signaal uit de ruimte verbaast sterrenkundigen

Sterrenkundigen hebben een mysterieus signaal opgevangen, vermoedelijk van buiten ons sterrenstelsel. Het is nog een raadsel wat de bron van de radiogolven is.

De Arecibo-radiotelescoop in Puerto Rico. Bron: Wikimedia Commons
De Arecibo-radiotelescoop in Puerto Rico. Bron: Wikimedia Commons

De Arecibo-radiotelescoop in Puerto Rico heeft een stoot korte, maar zeer krachtige, radiogolven opgevangen, misschien uit een ander sterrenstelsel. De energie die nodig is voor het creëren van die zogeheten fast radio bursts is zo groot dat de golven niet afkomstig kunnen zijn van bekende kosmische objecten.

‘De afstand die de radiogolven hebben afgelegd lijkt enorm, en wijst erop dat de radiogolven drie miljard lichtjaar hebben gereisd om ons te bereiken’, zegt Jason Hessels, een van de onderzoekers, verbonden aan het Nederlands instituut voor radioastronomie ASTRON en de Universiteit van Amsterdam. Die afstand berekenen sterrenkundigen door te meten hoeveel later lange golflengtes op aarde aankomen dan korte golflengtes. Lange golflengtes komen een fractie van een second later aan, omdat ze meer interacties aangaan met deeltjes die ze onderweg tegenkomen, waaronder elektronen. Omdat sterrenkundigen een goed beeld hebben van het aantal elektronen in de ruimte kunnen zij de afstand berekenen die het signaal heeft afgelegd. De gemeten afbuiging van de radiogolven was zo groot dat het aantal elektronen in ons sterrenstelsel dat niet konden veroorzaken. De onderzoekers vermoeden daarom dat het signaal afkomstig is van ver buiten de Melkweg.

Twijfelachtig verleden

De huidige meting maakt een einde aan de twijfel over het bestaan van de radiogolven. In 2007 werd voor het eerst zo’n signaal waargenomen met de Parkes-radiotelescoop in Australië. De telescoop pikte daarna nog vijf soortgelijke signalen op. Sterrenkundigen twijfelden of die signalen niet werden veroorzaakt door een afwijking van de Parkes-radiotelescoop. Dergelijke signalen waren immers nog nooit eerder waargenomen door andere telescopen. De nieuwe metingen met de Arecibo-radiotelescoop bevestigen dat de signalen niet toe te schrijven zijn aan een afwijking van de Parkes-radiotelescoop.

Is het signaal mogelijk afkomstig van een enorme neutronenster? Bron: Wikimedia Commons
Is het signaal mogelijk afkomstig van een enorme neutronenster? Bron: Wikimedia Commons

De vraag blijft hoe fast radio bursts ontstaan. ‘Het is nog een compleet onbekend signaal en we hebben tot nu toe geen idee wat deze radiogolven veroorzaakt’, zegt mede-onderzoeker Joeri van Leeuwen (ASTRON). Wel denken de onderzoekers dat er een gigantische hoeveelheid energie nodig is om de radiogolven te creëren. De onderzoekers vermoeden dat het een zeer krachtige explosie moet zijn geweest of een nog onbekende catastrofe op een neutronenster, die enorm veel energie afgeeft.

Mogelijk kunnen sterrenkundigen over enkele jaren de bron achterhalen. Tegen die tijd moet het mogelijk zijn om tientallen fast radio bursts per jaar te vinden, denkt Van Leeuwen. Twee nieuwe Nederlandse telescopen, LOFAR en Westerbork/Apertif, moeten daarvoor zorgen. Die worden de gevoeligste breedbeeldtelescopen ter wereld. Van Leeuwen: ‘Hoewel Arecibo de grootste schotel ter wereld is, mis je 99,99 procent van wat er zich allemaal aan de hemel afspeelt. Omdat de nieuwe telescopen een 1000 keer groter deel van hemel kunnen bekijken dan Arecibo, hopen we snel beter te begrijpen welke kosmische ontploffingen deze radioflitsen veroorzaken.’

De onderzoekers maakten hun bevindingen bekend op de voorpublicatiewebsite Arxiv: http://arxiv.org/pdf/1404.2934v1.pdf

Altijd op de hoogte blijven van het laatste wetenschapsnieuws? Meld je nu aan voor de New Scientist nieuwsbrief. 

Lees verder:

Over de auteur

Kevin Liebrand

Kevin is stagiair wetenschapsjournalistiek bij de redactie van New Scientist. Hij studeert mariene biologie en wetenschapscommunicatie. Kevin is te vinden op Google+



8 Reacties

  • Jos

    | Beantwoorden

    Blauw licht wordt toch sterker verstrooid dan rood licht? Verstrooing is toch omgekeerd evenredig met de golflengte tot de 4de macht?
    Dit is toch in tegenspraak met jouw bewering dat lange golflengtes meer worden afgebogen?

    • Jos

      | Beantwoorden

      Uhm, verstrooiing………………….

  • Kevin Liebrand

    | Beantwoorden

    Beste Jos,

    Dit klopt inderdaad niet. Het had niets met verstrooiing te maken maar met de interactie van deeltjes. dank!

    • Jules Stoop

      | Beantwoorden

      Vertrooiing is ook interactie van/met deeltjes. Volgens mij kun je simpelweg stellen dat de eigenschappen van verstrooiing van zichtbaar licht aan gas- of stofdeeltjes niet perse dezelfde hoeven zijn als die van radiogolven aan elektronen (het is fysisch immers ook een ander proces). Maar al met al vind ik het zo gek nog niet om wat er met die radiogolven gebeurt onder de parapluterm ‘verstrooiing’ te plaatsen.

      • Jules Stoop

        | Beantwoorden

        En ook ik een typefout… Excuses. Het is vast wel duidelijk verder 🙂

  • Jos

    | Beantwoorden

    Heeft het niets te maken met het zogenaamde hubble-effect, d.w.z. dat objecten verder weg zich met een grotere snelheid van ons verwijderen en daardoor de uitgezonden golven door het doppler-effect langer worden qua golflengte (de zogenaamde roodverschuiving)?
    Gr, Jos.

  • Joeri van L

    | Beantwoorden

    Het effect dat laag-frequente (“r0de”) licht- en radio-golven later doet aankomen dan hoog-frequente (“blauwe”) heet dispersie:
    http://nl.wikipedia.org/wiki/Dispersie_%28natuurkunde%29
    Dispersie veroorzaakt zowel de afbuiging als de vertraging van licht in verschillende media, en is afhankelijk van de licht frequentie en, o.a., de dichtheid van het medium (in dit geval, de dichtheid van de elektronen in het intergalactisch gas). Leuk dat jullie hierover meedenken.

  • J.A.M.Bleumink

    | Beantwoorden

    Het signaal is afkomstig van de big bang en is miljarden jaren door het heelal gereisd;
    Dit signaal heeft een grote boog gemaakt en is als een soort echo teruggekeerd en zal weer terugkeren naar het punt waar eens de oerknal was .

Plaats een reactie