Blauwe kleurstof geneest malaria en voorkomt verdere besmetting

Oké, je gaat er blauw van plassen, maar verder heeft het nauwelijks bijwerkingen. De kleurstof methyleenblauw kan binnen twee dagen mensen genezen van malaria. Bovendien voorkomt het dat de malariaparasiet doorgeven wordt aan muggen. Dat ontdekten onderzoekers van het Radboudumc met een internationale groep collega’s.

De kleurstof methyleenblauw zorgt dat de mannetjes malariaparasieten uit het bloed verdwijnen waardoor de patiënt geen muggen meer kan besmetten. Bron: Flickr, Amanda Slater

De infectieziekte malaria ontstaat doordat je gestoken wordt door een mug die de malariaparasiet bij zich draagt. Door de steek komt de parasiet via je bloed in je rode bloedcellen en lever terecht en word je ziek. De ziekte is goed te genezen met medicijnen. Maar na de behandeling blijven de parasieten nog lang in je bloedbaan. Daarmee kun je muggen besmetten.

‘De meeste medicijnen tegen malaria genezen je weliswaar, maar ze voorkomen niet dat patiënten nog wekenlang andere muggen die hen steken, besmetten’, zegt Teun Bousema van het Radboudumc. ‘Wij zoeken naar middelen die die besmetting voorkomen. Methyleenblauw blijkt dat te kunnen.’

Mannetjes en vrouwtjes

‘Er zijn twee soorten parasieten aanwezig bij een malariabesmetting’, zegt Bousema. ‘Geslachtsloze (ook wel: aseksuele) parasieten en parasieten mét een geslacht: mannetjes en vrouwtjes.’ Als je malaria hebt, is het grootste gedeelte van de parasieten in je bloed aseksueel; minder dan 1 procent is mannelijk of vrouwelijk.

De aseksuele variant maakt je ziek. De mannetjes en vrouwtjes zorgen voor de besmetting. Als een patiënt met parasieten in zijn bloed door een mug gestoken wordt, dan kunnen de mannetjes en vrouwtjes samensmelten in de mug. De mug is dan besmet en kan de parasieten doorgeven aan de volgende die zij (alleen vrouwtjesmuggen steken) prikt.

Gesteriliseerd

Ook als je genezen bent van malaria kun je de ziekte nog weken doorgeven aan muggen. Bron: Pixabay, skeeze

Dankzij een techniek die is ontwikkeld door Kjerstin Lanke, ook van het Radboudumc, konden de onderzoekers heel precies het onderscheid zien tussen mannelijke en vrouwelijke parasieten. Zo zagen ze dat er dankzij methyleenblauw al na twee dagen geen mannetjes meer in de bloedbaan van de patiënt zitten. ‘De infectie is daardoor gesteriliseerd en kan niet meer doorgeven worden aan een mug’, zegt Bousema. ‘Het krachtige van dit middel is dus dat de parasiet zich niet meer kan verspreiden.’

Levenswerk Nick Lane
AANBIEDING Lees over de sterkste staaltjes van de evolutie in Levenswerk van Nick Lane. Van € 16,95 voor maar € 5,- in onze webshop

Tijdens het onderzoek werd methyleenblauw toegevoegd aan een ander malariamedicijn. ‘Ik denk dat een mengsel de beste toepassing is’, zegt Bousema. ‘Methyleen doodt ook de ziekmakende aseksuele parasieten, maar juist door medicijnen te combineren lopen we minder risico op resistente parasieten.’

Blauwe urine

De kleurstof heeft wel een opvallende bijwerking: je oogwit en urine kunnen tijdelijk blauw kleuren. ‘Dat is een onhandig dingetje’, zegt Bousema. ‘Vooral omdat veel jonge kinderen die nog niet zindelijk zijn malaria krijgen. Het kan vervelende vlekken geven.’ Daarom wordt er gezocht naar een oplossing. ‘Waarschijnlijk werkt het middel ook bij een lagere dosering en hopelijk verdwijnt de blauwe urine dan.’

Mis niet langer het laatste wetenschapsnieuws en meld je nu gratis aan voor de nieuwsbrief van New Scientist.

Lees verder:

Over de auteur

Dorine Schenk

Dorine Schenk is freelance wetenschapsjournalist voor o.a. NRC en New Scientist. Ze studeerde (astro-)deeltjesfysica aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast houdt ze van hardlopen. Volg haar op Twitter via @dorineschenk.



2 Reacties

  • Victor Bom (medisch biochemicus)

    | Beantwoorden

    Het is prima dat er in New Scientist aandacht besteed wordt aan nieuwe ontwikkelingen in de bestrijding van malaria, maar doe het dan wel goed en wetenschappelijk verantwoord. “Blauwe kleurstof geneest malaria” is een ongefundeerde en onjuiste uitspraak die zeker NIET in de titel thuis hoort en ook niet de conclusie kan zijn uit het betreffende onderzoek + artikel in de Lancet van de groep van Bousema (die deze conclusie ook niet zelf geeft). Ook de uitspraak ‘De kleurstof methyleenblauw kan binnen twee dagen mensen genezen van malaria’ is onjuist, zowel qua duur (moet dan namelijk zijn: binnen 2 dagen NA AFLOOP van de behandeling van 3 dagen) als qua effect (de transmissie van de malaria-parasiet blokkeren is nog GEEN GENEZING van de ziekte malaria). Bovendien werd de kleurstof in combinatietherapie gegeven met 1e lijns-medicatie tegen malaria (dihydroartemisinine-piperaquine) waarvan de effectiviteit bewezen is en dan kun je een eventuele genezing sowieso niet toeschrijven aan slechts de extra toegevoegde blauwe kleurstof.

  • Karl

    | Beantwoorden

    Dat er iets gedaan wordt om ziektes bij de mens op te lossen is lovenswaardig en maar aan te moedigen.
    Is elke overwinning op ziektes dan wel een zege? Men wint wel een veldslag maar verliest uiteindelijk “De oorlog” !
    Want veel gevaarlijker is de huidige bevolkingsexplosie van onze soort homo sapiens.En hier worden er praktisch geen maatregelen voor genomen. Doordat we het natuurlijk systeem van de aarde – onze enige biotoop in het heelal – altijd lineair hebben overgeëxploiteerd (=grondstoffen weghalen en niets teruggeven) leidt dit uiteindelijk tot een irreversibel onevenwicht met catastrofale gevolgen. Maar onze blinde hautaine arrogantie vertroebelt ons denken te zeer. Voor de superkapitalisten is het als een droom die werkelijkheid wordt….elke gebruiker = cash $$. Zoals een visionair ooit stelde “hebzucht, haat en onwetendheid” zijn de grootste bedreiging voor de mensheid.

Plaats een reactie