Melkweg mogelijk vrij bizar – astronomen maken zich zorgen

Onze Melkweg lijkt steeds meer op een buitenbeentje. Dat is een fikse uitdaging voor de huidige kosmologie, stelt sterrenkundige Geraint Lewis. 

Ons buursterrenstelsel Andromeda is vermoedelijk ook al niet zo typisch. Beeld: NASA.

We hebben lang aangenomen dat de Melkweg een typisch voorbeeld is van het soort sterrenstelsels waarmee de kosmos vol zit. Op basis van die aanname hebben sterrenkundigen ons stelsel intensief bestudeerd. Zij hoopten op die manier een beter beeld te krijgen van het universum als geheel.

Maar wat als onze kosmische achtertuin helemaal niet zo normaal is? Dat zou nogal een big deal zijn voor kosmologen en astronomen. Want als ons kosmisch thuis niet representatief is voor de rest van het heelal, dan moeten we mogelijk een fiks deel van onze astronomische vooronderstellingen herzien. En juist dat noodscenario lijkt nu aan de orde. Steeds meer astronomische waarnemingen suggereren namelijk dat ons sterrenstelsel op een aantal belangrijke manieren een buitenbeentje is.

Categorieën en subcategorieën

Het probleem begint bij de neiging van astronomen om alles keurig onder te verdelen in categorieën. Zij delen voorwerpen die je door telescopen kunt zien graag in groepen in – groepen zoals ‘planeten’, ‘sterren’ en ‘sterrenstelsels’, bijvoorbeeld. Die groepen verdelen ze vervolgens weer onder in steeds nauwere subcategorieën.

Sterrenstelsels worden eerst ingedeeld op basis van grove eigenschappen, zoals de vraag of ze spiraalvormig zijn, elliptisch of juist onregelmatig. Vervolgens worden ze specifieker ingedeeld op basis van veel kleinere onderlinge verschillen, zoals hoe elliptisch ze precies zijn, of hoe dicht hun spiraalarmen om het centrum van het stelsel gewikkeld liggen.

Schoolvoorbeeld

LEESTIP. We snappen niet alleen weinig van onze Melkweg. Dit boek behandelt op humoristische wijze alle wetenschappelijke vragen die nog geen antwoord hebben.
€19,99 Bestel nu in onze webshop

Dergelijke indelingen zijn overigens ontzettend handig. Ze onthullen bijvoorbeeld de onderliggende fysische processen die sterrenstelsels hun vorm geven; processen zoals het stromen van gassen en donkere materie gedurende de geschiedenis van het heelal. Bovendien zorgt zo’n indeling ervoor dat we onze ideeën over de vorming en evolutie van sterrenstelsels gemakkelijker kunnen toetsen.

De Melkweg is tot nog toe een schoolvoorbeeld van een van zulke categorieën. Ons stelsel kennen astronomen immers in enorm veel detail. Zo weten we vrijwel alles over het gas in ons stelsel en over het stof dat draait om het superzware zwarte gat in het centrum. Die gegevens zijn van cruciaal belang voor onze ideeën over de evolutie van sterrenstelsels in het algemeen. Maar hoewel veel van de waargenomen grootheden overeenkomen met wat we verwachten, geldt dat niet voor alles. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de populatie van dwergsterrenstelsels die om de Melkweg draaien.

Groeispurt

Hints dat de Melkweg vreemd is, zien we al tijden. Aan het eind van de jaren negentig van de vorige eeuw voorspelden theoretische modellen bijvoorbeeld dat ons sterrenstelsel duizenden dwergsterrenstelsels moest hebben, veel meer dan we konden vinden. En dat probleem ging  samen met een tweede afwijking: het gebrek aan grote satellietstelsels die om de Melkweg draaien. Astronomen concludeerden vervolgens dat de complexe sterformatie in het vroege universum het vormingsproces van dit soort stelsels overhoop had gegooid, met de huidige situatie tot gevolg.

Meer recent ontdekten we bovendien dat die dwergsterrenstelsels samen in één vlak lagen, een vlak dat ook nog eens verband lijkt te houden met de positionering van ons satellietstelsel Andromeda. Dat kun je niet verklaren met de fysica van gas in het vroege universum. Volgens sommigen duidt het er daarom op dat onze ideeën over de manier waarop sterrenstelsels evolueren niet kloppen.

Kosmische bejaardenflat

Recent volgde een nieuwe tegenslag. De zogeheten Satellites Around Galactic Analogs (SAGA) Survey heeft de hele boel nog eens een flink stuk onduidelijker gemaakt. Uit dat onderzoek bleek dat dwergstelsels die om verder weg gelegen Melkweg-achtige stelsels draaien heel actief nieuwe sterren maken, terwijl onze eigen dwergen langzaam maar zeker oud worden zonder nieuwe sterren te fabriceren.

Betekent dat dat we wonen in een stille achterbuurt, in een soort kosmische bejaardenflat? Een plek waar nog maar weinig gebeurt, terwijl het elders barst van de activiteit? Is onze uithoek wel representatief voor het bredere heelal? En zeggen de waarnemingen van onze eigen achtertuin dan nog wel iets over de bulk van de kosmos?

Uitzonderingspositie

Het is nog te vroeg voor een definitieve conclusie, maar we staan wel steeds nadrukkelijker voor een dilemma. Onze telescopen onthullen steeds verder weg gelegen sterrenstelsels in steeds meer detail. En de kans is groot dat elk van die stelsels op z’n eigen manier ‘vreemd’ is. Willen onze ideeën over de evolutie van sterrenstelsels deze nieuwe waarnemingen overleven, dan moeten ze daarom een universum kunnen beschrijven waarin elk stelsel net zo uniek is als onze eigen Melkweg.

In plaats van treuren om onze kosmische uitzonderingspositie, moeten we die vieren als een spannende uitdaging in de huidige sterrenkunde en kosmologie.

Mis niet langer het laatste wetenschapsnieuws en meld je nu gratis aan voor de nieuwsbrief van New Scientist.

Lees verder:

Over de auteur

Geraint Lewis

Geraint Lewis is hoogleraar astrofysica aan de University of Sydney.



2 Reacties

  • Jack

    | Beantwoorden

    Komt het niet doordat we als we naar ons eigen sterrenstelsel kijken we naar het oudste deel van het universum kijken? Voor alle verder weg gelegen stelsels waar we naar kijken geldt dat we ze zien toen ze nog jonger waren. Des te verder des te jonger zien we ze. Of is dit te simpel gedacht en is er nog meer aan de hand?

  • jakob bos

    | Beantwoorden

    Meer activiteit in omringde stelsels ” jong en acrief”
    Melkweg gebeurt niets ” bejaarden flat”
    Zwart gat zal ons opeten samen persen tot dat er een oerknal plaats vind.
    Dan zijn “wij” weer jong en actief. Te simpel? Alles zal ooit sterven dat hebben we gemeen.

Plaats een reactie