Zwarte gaten vormen zwaartekrachtskolken

Astronomen hebben een ronddraaiend zwart gat ontdekt dat een draaikolk opwekt in de ruimtetijd eromheen. Het bestaan van zulke zwaartekrachtskolken was nog nooit bewezen. Het onderzoeksteam, met onder andere vier astronomen van de Universiteit van Amsterdam, publiceerde de ontdekking in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Zwarte gaten veroorzaken zwaartekrachtskolk New Scientist
De ruimtetijd kan niet alleen golven, maar ook kolken. Bron: ESA.

Zwaartekrachtskolken zijn net als zwaartekrachtsgolven vervormingen van de ruimtetijd. Uit Einsteins algemene relativiteitstheorie volgt dat een ronddraaiend zwart gat een zwaartekrachtskolk kan opwekken. Het verschijnsel is te vergelijken met de draaikolk die je krijgt als je fanatiek met een lepeltje in je koffie roert. Het water draait dan niet alleen rond, maar klotst ook op en neer. Op vergelijkbare wijze doet een ronddraaiend zwart gat de ruimtetijd eromheen kolken en klotsen.

Rots en gruis

Sterrenkundigen hadden al enkele decennia het vermoeden dat sommige zwarte gaten zwaartekrachtskolken opwekken. Dat vermoeden ontstond uit metingen van röntgenstraling afkomstig van de met rots en gruis gevulde accretieschijf rond deze zwarte gaten. De straling bleek gedurende enkele maanden onregelmatig te flikkeren. Tevens hadden sterrenkundigen gemeten dat de röntgenstraling bij deze groep zwarte gaten een ijzerlijn bevat. Dat is een lijn in het gemeten spectrum die erop wijst dat sommige fotonen afketsten van materie in de accretieschijf voordat ze de schijf verlieten.

Klotsende accretieschijf

Deze combinatie van onregelmatige flikkeringen en ijzerlijn in de röntgenstraling kan veroorzaakt worden doordat de zwarte gaten al draaiend een zwaartekrachtskolk opwekken. Het deels-Nederlandse team heeft dat nu voor het eerst daadwerkelijk gemeten. De astonomen onderzochten H1743-322, een zwart gat op 28.000 lichtjaar van de aarde in het sterrenbeeld Schorpioen. Ze toonden aan dat de ijzerlijn schommelingen vertoont die alleen verklaard kunnen worden doordat de accretieschijf op en neer klotst als gevolg van een zwaartekrachtskolk.

Met het resultaat hebben sterrenkundigen nieuw gereedschap om de algemene relativiteitstheorie op de pijnbank te leggen. Deze theorie is weliswaar tot dusver foutloos, maar niet toereikend om de eigenschappen van zwarte gaten volledig te verklaren.

Altijd op de hoogte blijven van het laatste wetenschapsnieuws? Meld je nu aan voor de New Scientist nieuwsbrief.

Lees verder:

Over de auteur

Yannick Fritschy

Yannick Fritschy is wetenschapsjournalist en redacteur bij New Scientist. Hij schrijft over alle wetenschappen, met een voorliefde voor sterrenkunde en taal. Daarnaast zit sport in zijn DNA. In zijn vrije tijd doet Yannick veel aan voetbal en hardlopen.



8 Reacties

  • mike

    | Beantwoorden

    zwaartekracht golven zijn toch al lang algemeen bekend?

  • mike

    | Beantwoorden

    oh kolken ik dacht golven

  • Hans van den Berg

    | Beantwoorden

    Geachte heer Fritschy. Om welk artikel gaat het precies? Ik keek de inhoudsopgave van MNRAS door op http://mnras.oxfordjournals.org/content/current
    maar vond daar niet een dergelijk paper. Misschien heb ik er overheen gelezen.
    Wie zijn de (amsterdamse) auteurs? Staat het ook op arXiv.org?
    Bij voorbaar dank voor uw antwoord.
    Met vr. groet,
    Hans van den Berg

  • Yannick Fritschy

    | Beantwoorden

    Het gaat om dit artikel (van een eerdere editie) http://mnras.oxfordjournals.org/content/early/2016/05/25/mnras.stw1245.

    Vriendelijke groet,
    Yannick Fritschy

    • Hans van den Berg

      | Beantwoorden

      Dit artikel is vrijelijk te downloaden van de genoemde website. Hartelijk dank voor de verwijzing.

  • rombout mager

    | Beantwoorden

    De universummachinerie werkt als, is te vergelijken met, een zandloper. De Big Bang is een uitbarsting van energie die langzaam uitdooft/vervalt en aangekomen in het ” onder-compartiment van de zandloper”, herleeft in een nieuwe Big Bang. Alles bestaat slechts bij vergelijk. Maar er is geen tweede universum, ruimte en/of tijd. Er is ook niets daarbuiten. Het IS en heeft geen afmetingen, maar wordt aangestuurd door LEVEN als alles voortstuwende kracht. ZOEK op i-net: it’s all romboutistic – watch all romboutistics the shiva doctrine>>. http://members.upc.nl/r.mager6/romboutistic-B-shiva dctrne/the shiva doctrine.htm

  • Steven

    | Beantwoorden

    @ rombout mager
    Hoe krijg je het voor elkaar, zo’n website. Toegegeven, deze is slechter:
    http://www.theworldsworstwebsiteever.com
    maar die is dan ook zo bedoeld.

    • rombout mager

      | Beantwoorden

      Steven! Eerst nu zag ik je reactie. [Eh…. mijn facebook pagina’s zijn nóg erger!] Het lijkt me aardig om elkaar vis à vis te spreken via Skype. Gewoon om wat van gedachten te wisselen. Via mijn website weet je mijn email adres. Dus mail even, of stuur mij een skypecontact uitnodiging. So Long! [Ik kan mij vergissen… maar met wat goede wil, het kan leuk worden!]

Plaats een reactie