Verbod op glyfosaat redt ons niet van kanker (en is slecht voor het milieu)

Kan glyfosaat kanker veroorzaken? Er zijn toenemende zorgen over de gezondheidseffecten van dit bestrijdingsmiddel dat je in elk tuincentrum kunt kopen. Een verbod doet echter meer kwaad dan goed, stelt wetenschapsjournalist Michael Le Page. 

In tegenstelling tot wat je zou denken, is glyfosaat zo slecht nog niet.

Europese politici maakten zich zo’n zorgen om het middel dat het Europese Parlement nu oproept tot een verbod. De uiteindelijke beslissing ligt bij de lidstaten. Zij hebben vanwege een gebrek aan consensus de stemming om te bepalen of glyfosaat een licentieverlenging krijgt uitgesteld tot november.

Laten we hopen dat ze de extra tijd gebruiken om eens goed naar het bewijs te kijken – of eigenlijk: het gebrek aan bewijs. Want hoewel de kans klein is dat een verbod op glyfosaat mensen gezonder maakt, ligt het wel voor de hand dat het de natuur zal schaden. Zouden de politici die zich hebben laten overtuigen door het verhaal van de anti-glyfosaatlobby overtuigd kunnen raken door de feiten?

Bier en bacon

Laten we eerst eens kijken naar de reden om een verbod te eisen. Tot voor kort concludeerde elke toezichthouder die glyfosaat bekeek dat het middel geen risico’s heeft voor mensen. Totdat in 2015 het internationale agentschap voor kankeronderzoek IARC de zorgen aanzwengelde door het middel toe te voegen aan hun lijst van dingen die ‘waarschijnlijk’ kanker veroorzaken.

Voordat je nu gillend de kamer uit rent omdat je ooit eens een Ben & Jerry’s-ijsje hebt gegeten, waarvan recent is aangetoond dat het glyfosaat bevat, moet je weten dat rood vlees, brandend hout, de lucht die vrijkomt wanneer je iets frituurt, werken in ploegendiensten en het drinken van dranken warmer dan 65°C op dezelfde lijst staan.

Op de lijst van dingen die zeker kanker veroorzaken staan alcohol, zonlicht, uitlaatgassen van dieselmotoren, verwerkt vlees, luchtvervuiling, gezouten vis, roet en zaagsel. Inderdaad: bier en bacon zijn gevaarlijker dan glyfosaat.

Epidemiologisch bewijs

In veel recente berichtgeving over dit onderwerp kwamen weinig kritische interviews voor met boerenfamilies die stelden dat ze kanker (non-Hodgkin-lymfoom) hadden gekregen vanwege hun blootstelling aan glyfosaat. Hartverscheurende verhalen, maar ze bewijzen niets.

‘Het epidemiologisch bewijs ondersteunt geen causaal verband tussen glyfosaat en non-Hodgkin-lymfoom of andere kankersoorten’, zegt John Acquavella van de universiteit van Aarhus, Denemarken. Hij onderzocht het genoemde bewijs nadat de IARC glyfosaat aan z’n lijst toevoegde.

Ook veel andere onderzoekers menen dat het IARC het bij het verkeerde eind had. De feiten ondersteunen simpelweg de kankerclaims niet. Hoewel het gebruik van glyfosaat in de Verenigde Staten na de introductie van genetisch gemanipuleerde gewassen in 1990 juist enorm is toegenomen, is het aantal gevallen van mensen met een non-Hodgkin-lymfoom sinds 2000 juist licht gedaald.

Voordelen voor de natuur

Het bewijs dat glyfosaat onze gezondheid aantast is dus zwak tot niet-bestaand. Maar het middel heeft zeker wel voordelen voor de natuur. Het wordt over de hele wereld veel gebruikt als onderdeel van de zogeheten ploegloze landbouw. Daarbij wordt grond niet meer omgeploegd om onkruid te verwijderen, maar verdelgt glyfosaat die ongewenste gewassen. Stoppen met ploegen leidt tot een betere grond, minder erosie en minder CO2-uitstoot.

Als boeren geen glyfosaat kunnen gebruiken, moeten ze overschakelen op giftigere – of duurdere – alternatieven, of toch weer gaan ploegen. Dat betekent meer schade aan de grond en aan dieren, meer uitstoot en hogere voedselprijzen.

Dus hoewel het wellicht klinkt alsof een verbod op glyfosaat een goed idee is, ligt het een stuk gecompliceerder. Net zoals biologische landbouw slechter is voor het milieu – omdat het meer land nodig heeft en meer COuitstoot – terwijl iedereen aanneemt dat het beter is. De Europese Unie zou zonder goede reden dus geen verbod moeten instellen.

Immuniteit

Dat gezegd hebbende, is er wel een probleem met het blijven gebruiken van glyfosaat: evolutie. Onkruid raakt langzaam maar zeker immuun voor het middel, wat betekent dat boeren er steeds meer van moeten gebruiken, of moeten overstappen op giftigere alternatieven. Als we glyfosaat niet slim gebruiken, moet iedereen er uiteindelijk dus alsnog mee ophouden – verbod, of geen verbod.

De verstandige oplossing zou dus zijn om strengere regels te maken voor glyfosaat, zodat de kans op immuniteit vermindert. Zo spuiten we nu vaak glyfosaat op gewassen vlak voordat we ze oogsten, zodat ze sterven en uitdrogen. In sommige landen in de EU is het al verboden om glyfosaat als een droogmiddel te gebruiken. De rest van de landen zouden eigenlijk moeten volgen.

Mis niet langer het laatste wetenschapsnieuws en meld je nu gratis aan voor de nieuwsbrief van New Scientist.

Lees verder:

9 Reacties

  • Eno

    | Beantwoorden

    Een kortzichtig verhaal over kortzichtigheid. Stel je eerst op de hoogte van álle nadelige consequenties van het gebruik alvorens een opiniërend artikel te schrijven.

    Als het gebruik van glyfosaat tot gevolg heeft dat het aantal gevallen van mensen met een non-Hodgkin-lymfoom is afgenomen, betekent niet dat glyfosaat “niet ongezond”, hooguit dat het minder ongezond is als eventuele andere middelen die daarvoor werden gebruikt. Oftewel een drogredenering.

    Ploegen wordt niet alleen gedaan om onkruid te verwijderen. Hoe kom je daar op?

    Belangrijk nadeel van glyfosaat is het verdwijnen van bodemleven en schadelijkheid voor insecten.

    • Filip

      | Beantwoorden

      Het afbranden van onkruid is dan weer zeer nadelig voor bodemfauna, er zijn altijd twee kanten aan het verhaal. Vooral het feit dat door een verbod de import sterk belemmerd wordt, met een nefast gevolg voor de prijszetting, wordt door de tegenstanders van glyfosaat angstig verzwegen. Er zjn wel schadelijkere veranderingen aan het gebeuren, laten we aub daar op focussen.

  • yves

    | Beantwoorden

    Waarom zou organische landbouw meer co2 uitstoten ?
    En wat is de relatie tussen meer oppervlakte en schadelijk ; uitgaande van de stelling dat met organische landbouw bedoeld wordt : het bio-dynamische model , of permacultuur …
    het poneren van een mening zonder verdere uitleg is pure stemmingmakerij die in de kaart speelt van hen die het klakkeloos overnemen , geloven … en weer doorvertellen . Ja , zo werkt lobbying !

  • Wim

    | Beantwoorden

    @yves: zonder partij te trekken in de discussie: U schrijft “Het poneren van een mening zonder verdere uitleg is pure stemmingmakerij die in de kaart speelt van hen die het klakkeloos overnemen…”. Uw post doet echter precies hetzelfde. U verbindt de werking van lobbying aan het poneren van een mening zonder daar zelf meer uitleg aan te geven. U stelt de vraag “Waarom zou organische landbouw meer CO2 uitstoten?” In een context die meer neigt naar een mening, maar geeft nergens verwijzingen naar onderzoeken die uw mening ondersteunen. De context “organische landbouw” is trouwens fout. Landbouw is altijd een organisch gebeuren. Bedoelt u “biologische teelt”? Lobbying is trouwens een tweerichtingsmechanisme. Net zoals er gelobbyd wordt “voor iets” wordt er ook gelobbyd “tegen iets”. Dat geldt voor aardolie, kernenergie, windmolens, zonnepanelen, tabak en glyfosaat.
    Gedegen wetenschappelijk onderzoek is belangrijk. Op basis daarvan kunnen er onderbouwde beslissingen genomen worden.

  • Jan Juffermans

    | Beantwoorden

    Onzin dat biologische landbouw meer CO2 zou uitstoten. Juist veel minder, in de orde van 30 tot 40%, met name omdat er geen kunstmest en geen chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. Bovendien gaat het vaak om productie met beperkte ‘voedselkilometers’.

  • Erik

    | Beantwoorden

    Gemiste kansen: toepassing in tuinen en door gemeenten wordt niet genoemd in het artikel. Er wordt niet ingegaan op recente bevindingen zoals de geweldige afname in biomassa van insecten en de invloed op bestuivers als de bij. Bt-gewassen worden op een hoop gegooid met glyfosaatresistente gewassen. Jij-bakken (dit en dat is pas echt schadelijk!). Negeren van de invloed op het watermilieu.
    Dat glyfosaat eventueel de kans op kanker iets kan vergroten is inderdaad de laatste zorg, maar er is een reeks andere redenen om je grote zorgen te maken over het gebruik ervan.

  • H.S. van Trotsenburg

    | Beantwoorden

    Het alternatief voor glyfosaat is een ruimere vruchtwisseling en als dat dan nog nodig is schoffelen.

  • Caroline Danon

    | Beantwoorden

    @Wim, wetenschappelijk gezien heb je gelijk.
    Maar het lijkt me verstandig om dan toch preventief even te stoppen met glyfosaat en niet de licentie te verlengen totdat we het zeker weten.
    Het gaat er bij mij niet in dat een verdelgingsmiddel een heilzame werking kan hebben. Het doodt planten én dieren, dat kunnen we, zonder het wetenschappelijk te onderzoeken, toch wel stellen? Anders zouden we het niet gebruiken. Dat het middel dan vervolgens onschadelijk is voor de mens, een dier op een hoger niveau, is volgens de wetten van de logica toch erg onwaarschijnlijk.
    Komt nog bij dat de historie bewezen heeft dat grote pharmaceutische bedrijven, Monsanto is niets anders, maar één belang hebben. De aandeelhouders rijker te maken, alles moet daarvoor wijken.
    We zijn als mensen al heel goed in het vervuilen van ons eigen nest, met de klimaatverandering als gevolg, laten we daar nu eens mee stoppen en op een meer natuurlijke manier aan de slag gaan. Dus ook niet glyfosaat vervangen door een ander giftig middel, maar proberen de natuur zich weer te laten herstellen en niet alles dood te maken. Uiteindelijk gaan onze eigen kinderen daaraan ten onder.

  • Wim

    | Beantwoorden

    @Caroline : Daar heb je gelijk in. Je kan perfect het voorzichtigheidsprincipe toepassen. Dan onderzoek je – zo onafhankelijk mogelijk – de effecten van het product. Op basis daarvan wordt beslist of een product al dan niet veiligkan worden gebruikt. In het achterhoofd houdend dat wetenschap evolueert en dat een product dat volgens de huidige standaarden veilig is in de toekomst onveilig kan blijken (tabak, asbest, plastics,…) en vice versa. Waar ik vooral een probleem mee heb is dat er vaak simplistische verbanden worden gelegd: glyfosaat is slecht en bio-landbouw is de oplossing enz…De meningen die daaruit ontstaan zijn veelal politiek van aard en gaan voorbij aan de complexe realiteit. Ook achter de producten die in de bio-industrie worden gebruikt zit een verdienmodel met producenten en aandeelhouders. Vaak zijn we zelf ook aandeelhouder (zelfs zonder het te weten). Wat ik wel denk (en dat is dan ook een politieke mening die onvoldoende wetenschappelijk is onderbouwd): Als we in de toekomst de wereldbevolking willen voeden, conflicten willen vermijden en de uitdagingen die het klimaat met zich meebrengt willen counteren dan zullen we als mensheid zeer dringend en spitsvondig uit de hoek moeten komen. Nostalgisch terugplooien op de eigen lokale markt zal – vrees ik – niet de oplossing zijn. Globaal denken zonder globalistisch te worden. Technisch denken zonder technocraat te worden. Ik heb er vertrouwen in dat we als mens in staat zijn om oplossingen te vinden. Aan de mensheid zelf is nog wat werk… 🙂

Plaats een reactie